De avond van maandag 1 juni 1942 liep ten einde toen op de vliegbasis Abingdon in Berkshire de motoren warmdraaiden. Aan boord van de Whitley V – Z6581 maakten Squadron Leader Dennis Brendon Geoffrey Tomlinson en zijn crew zich klaar voor vertrek. Hun opdracht was historisch van omvang: deelnemen aan de Second Thousand Bomber Raid met de Duitse industrie stad Essen als doelwit.
956 bommenwerpers
De magische grens van duizend vliegtuigen werd die nacht net niet gehaald, maar de totale invasiemacht was desondanks angstaanjagend groot. Vanaf verschillende vliegvelden steeg een indrukwekkend aantal van 956 bommenwerpers op: 545 Wellingtons, 127 Halifaxen, 77Stirlings, 74 Lancasters, 71 Hampdens, 33 Avro Manchesters, en slechts 29 Armstrong Whitworth Whitley V bommenwerpers, waaronder het toestel van Tomlinson. Precies om 23.40 uur taxiede de Z6581 naar de startbaan en koos het luchtruim, de donkere nacht tegemoet.
Aan het roer zat Tomlinson (26), drager van het Distinguished Flying Cross (DFC). Hij had eigenlijk een veilige instructierol bij het tiende OTU (No.10 Operational Training Unit RAF), maar vloog vannacht mee in de vuurlinie.
Naast hem zat zijn jonge crew: observer Rowland Rowe (31), wirelessoperators James McDonald (26) en John Osmond Little (21) — die kort daarvoor nog was onderscheiden met de Distinguished Flying Medal (DFM) — en de pas 19-jarige air gunner John Dennis O'Sullivan, in Engeland nog een trotse Scout Master. Vijf jonge mannen, op weg naar het Duitse achterland.
Het Duel in de Wolken
Terwijl de armada koers zette richting Duitsland, was de nacht inmiddels omgeslagen naar dinsdag 2 juni. Het was onbarmhartig helder. Een grote, zilveren volle maan verlichtte het Achterhoekse coulisselandschap rondom Breedenbroek en Dinxperlo. Beneden op de grond stonden Gerard Lubbers en zijn broer buiten te turen naar de hemel. Het was een angstaanjagend maar fascinerend schouwspel: tientallen Duitse lichtkogels hingen als ijzige lantaarns in de lucht en zetten de weilanden in een spookachtig schijnsel. Het zware geronk in de verte verraadde dat de bommenwerpers in aantocht waren.
Om 01.40 uur veranderde de rust boven de Achterhoek in een hel van vuur. Het zware geratel van machinegeweren sneed door de nacht. De Duitse nachtjager Hauptmann Alfred Haesler had de Whitley van Tomlinson in zijn vizier gekregen met zijn Messerschmitt BF-110. Enkele gerichte salvo's doorboorden de bommenwerper. Met een doofstomme klap explodeerde het toestel in de lucht en brak in drie grote stukken uiteen. Om 01.48 uur boekte Haesler boven Dinxperlo/Breedenbroek zijn eerste overwinning — een succes dat later overschaduwd zou worden toen hij in 1943 zelf zwaar gewond raakte en een been verloor.
Vanaf dat moment verschoof het drama van de hemel naar de kille, ambtelijke werkelijkheid op de grond. De gebeurtenissen werden door de lokale autoriteiten minutieus en in de destijdse stijl vastgelegd:
Proces – verbaal
In de nacht van 2 juni ging bij de Centrale Post der Luchtbescherming te Gendringen om 2.45 hrs de telefoon en werd er medegedeeld dat er te Breedenbroek een vliegtuig was neergestort. Terstond werden er de nodige maatregelen genomen om meer inlichtingen te verkrijgen. Door de in Breedenbroek gestationeerde gemeenteveldwachter werd gewaarschuwd om onmiddellijk een onderzoek in te stellen. Al gauw blijkt inderdaad dat er een neergestort vliegtuig in een stuk roggeland lag te branden, en door de hitte kon men het toestel niet naderen.
Nadat bij den Heer den Burgemeester de gegevens bekend waren heeft hij de Marechaussee uit Gendringen en Dinxperlo naar de plek van het ongeval gezonden voor afzetting van het gebied. Ook de brandweer uit Ulft is opdracht gegeven om naar de plaats van het ongeval te gaan voor eventuele hulpverlening. Er kwamen steeds meer omstanders kijken en opeens explodeerde er een bom in de nabijheid van het wrak.
Gelukkig waren er maar drie lichtgewonden. Door dit ongeval werd toch de geneeskundige dienst naar de plaats van het ongeval gedirigeerd. In de vroege morgen kwam de Heer den Burgemeester samen met de veldwachter om zelf een onderzoek te doen om zo maatregelen te treffen indien waar het nodig was. Nadat het vuur van het vliegtuig was verminderd konden ze pogingen doen om op aandrang van de Duitse autoriteiten de resten van het vliegtuig te onderzoeken om zo de nationaliteit en type vast te stellen. Al snel werden er twee verbrande lichamen gevonden en niet veel later een derde lichaam. Het toestel, welke bleek het type Whitley te zijn, was als het ware in drie stukken gebroken.
Deze drie stukken zijn op grote afstand van elkaar terechtgekomen. Twee delen, het staartstuk en de linkervleugel, liggen op het grondgebied van Dinxperlo, en twee andere stukken op het grondgebied van Breedenbroek. Een grote propeller met drie schroefbladen lag in een landbouwschuur waarvan het dak flink was beschadigd. Een ongeopende parachute werd op een eenzame plek gevonden en in bewaring genomen door de Burgemeester en later overgedragen aan een officier van de luchtmachtbasis te Enschede. Later op die morgen werden op 1500 meter afstand van de romp nog twee piloten gevonden wat het totaal aantal van vijf bemanningsleden zal zijn.
Omstreeks 12.00 hrs arriveerde de Ortskommandant van Doesburg die de leiding overnam. De Ortskommandant was vergezeld met een aantal leden van de SS voor het verrichten van bewakingsdiensten. De Kommandant bepaalde dat omstreeks 14.00 hrs de bewaking van de Nederlandse politie kon worden opgeheven. Niet veel later arriveerde de Oberleutnant van de luchtmachtbasis uit Enschede op de rampplek. Hij besprak de situatie met den Heer de Burgemeester om vervolgens met de auto naar Breedenbroek te rijden voor identificatie van de lijken. Toen dit was geschied gaf de officier opdracht om de lijken te vervoeren naar de lijkenkelder te Gendringen.
De teraardebestelling zal de volgende dag plaatsvinden op een nog nader genoemd tijdstip. De schade wordt voorlopig vastgesteld op 450,- gulden. Aan de gewassen waar de grote wrakstukken zijn neergekomen werd een schade van 200,- vastgesteld. De propeller die op de grote schuur viel zal aan de eigenaar een schade van 250,- worden toegekend.
De Chef Gemeenteveldwachter A.J. Wiendels
Achter de ambtelijke droogheid van Wiendels' rapport voltrokken zich diep menselijke taferelen.
Van de 956 opgestegen bommenwerpers keerden er die nacht 31 toestellen niet meer terug naar hun thuisbasis — waaronder 15 Wellingtons, 8 Halifaxes, 4 Lancasters, 1 Hampden, 1 Avro Manchester, 1 Stirling en de Whitley van Tomlinson.
Arend Jan Lammers
Ooggetuige Arend Jan Lammers beschreef later in zijn boek Dinxperlo in Oorlogstijd hoe de brokstukken verspreid lagen tussen het Ovinkveld en de Veldhorst.
Bij 'den Zwarten' in De Heurne lag het staartstuk; een lederen aktetas zat nog met een riempje aan de zijwand vastgeknoopt. In het weiland van Dores Luijmes op Giebink lag een vleugel waaruit de benzine stroomde, wat de nachten daarna mensen in de omtrek deed 'platseren' door de brandbare vloeistof.
En er was de moed van de lokale bevolking. Wim Lubbers, die bij de verzetsgroep van Gert Geven zat, was als een van de eersten bij het brandende wrak in het roggeland van boerderij de Veldhorst. Nog voordat de Duitsers er waren, sneed Wim koelbloedig de parachute los van het lichaam van een van de piloten om te voorkomen dat deze in handen van de bezetter zou vallen. Moeder Lubbers was er maar wat blij mee: in de schraalheid van de bezettingsjaren naaide zij van de fijne, witte parachutezijde prachtige jurkjes voor de meisjes uit de buurt. Een schril en bitterzoet contrast: de stof die het leven van een vliegenier had moeten redden, bracht nu een klein beetje kleur in de grauwe oorlogsdagen.
Nadat de Duitse officier de lichamen had geïdentificeerd, werden de disappearance omgekomen piloten overgebracht naar de lijkenkelder in Gendringen. Daar, op de Rooms-Katholieke Begraafplaats van Gendringen (gelegen achter de H. Martinuskerk), kregen Dennis Tomlinson, John O'Sullivan, Rowland Rowe, James McDonald en John Osmond Little hun laatste, eervolle rustplaats.
OMDAT WIJ NIET VERGETEN
RAF - Pilot– Dennis Brendon Geoffrey Tomlinson 26 jaar.
Son of Mr. and Mrs. Geoffrey Tomlinson and husband of Hannah Clare Tomlinson, of Dry Sandford , Abingdon , Berkshire
RAF - AirGunner – John Dennis O'Sullivan 19 jaar. Son of Mr. and Mrs. Michael Allen O'Sullivan of Ashford , Middlesex Scout Master.
RAF - Observer– Rowland Richard Henry Rowe 31 jaar.
Son of Richard Henry Rowe and Jessie Rowe (nee Rickard) Husband of Daisy Stella Rowe (nee Chard), of Bitterne Park, Southampton B Sc (Lond).
RCAF - Wireless Op. / Air Gunner – James Edward McDonald 26 jaar.
Son of Duncan John and Elsie Cecelia McDonald, of Greenwood, British Columbia , Canada
RAF - Wireless Op. / Air Gunner – John Osmond Little 21 jaar.
Son of Harold and Harriet Little , of Brighton , Sussex
https://www.youtube.com/watch?v=h5f5zCBaabI
Bron :
Maarten Koudijs
Karl Lusink ARGA
Ecal
Dinxperlo in Oorlogstijd – A.J Lammers
Met dank aan:
Gerard Lubbers
Bernhard Deeterink
Foto's Evie Koolenbrander
Stichting Opdat Wij Niet Vergeten
.png)
