Paasberg
Het najaar van 1944 bracht een ijzige, tastbare spanning over de Achterhoek. In de statige bossen rond Terborg leek de natuur zich sereen voor te bereiden op de winter, maar de werkelijkheid was angstaanjagend. Boven op de mooie Paasberg, verscholen tussen het herfstgroen, lag villa ’t Zonnehuis. Waar ooit rust heerste, zwaaide nu de Duitse veldmaarschalk Walter Model de scepter. Het statige pand was getransformeerd tot een zwaarbewaakt hoofdkwartier. De dreiging in de regio nam toe toen op 3 oktober 1944 een stoet zwarte stafauto's de oprit van de villa opreed.
’t Zonnehuis
Niemand minder dan Joseph Goebbels, de rijksminister van propaganda, stapte uit, geflankeerd door een hoge Duitse delegatie. Het strategische overleg dat zich die dag binnen de muren van ’t Zonnehuis afspeelde, maakte de regio tot een prioritair doelwit voor de geallieerden. Het antwoord liet niet lang op zich wachten. Slechts negen dagen later, op 12 oktober, scheurden de motoren van geallieerde Typhoon-jachtvliegtuigen van het 137 Squadron RAF door de lucht.
Hun doelwit was kasteel Wisch in Terborg, waar eveneens Duitse officieren verbleven. Met donderend geraas werd het kasteel bestookt met bommen en boordwapens. Toen de rook optrok, bleek het historische bouwwerk zwaar beschadigd. Maar de grootste tragedie voltrok zich binnen: de eigenaar van kasteel Wisch, Jonkheer Richard van Schuylenburch, kwam bij deze aanval om het leven.
Het was een bloederig voorteken van wat de burgers van Terborg nog te wachten stond. De weken daarna bleef het onrustig, maar de middag van zaterdag 4 november 1944 leek aanvankelijk kalm. Op de vliegbasis Volkel heerste omstreeks half vijf een koortsachtige activiteit. Een volledige gevechtsformatie, een zogeheten Section van vier Spitfires van het 411 Squadron RCAF, maakte zich klaar voor vertrek.
Het officiële logboek registreerde hun namen en hun toestellen:
F/L - H.A. Crawford Formation Leader Spitfire PK992
F/O - J.T. Olson Number 2 Spitfire PL398
F/O - R.W. Isbister Number 3 Spitfire PV109
F/O - L.W. Woods Number 4 Spitfire MJ390
Elk van de vier Spitfires was zwaar bewapend voor een Bombing-missie: onder de romp hing een machtige 500-ponder brisantbom, en onder de vleugels droegen ze elk twee 250-ponders. In totaal vloog de formatie met 4 x 500 en 8 x 250 ponder bommen richting de Achterhoek.
Om exact 16.35 uur stegen de jagers op. Hun orders waren helder: het vernietigen van de vitale Road/rail bridge (de weg- en spoorbrug) over de Oude IJssel bij Doetinchem en Wijnbergen, gecodeerd in hun militaire rapporten als kaartvak A.0174.
Duitse transport
Deze strategische verbinding moest plat om het Duitse transport richting Terborg te blokkeren. Terwijl het buiten al snel donker begon te worden, bereikten de jagers rond 17.00 uur hun doelgebied. De schemering en de snelheid van de duikvlucht maakten het zicht echter uiterst verraderlijk. Crawford zette de aanval in, gevolgd door Olson, Isbister en Woods. Ze wierpen hun volledige wapenlast van twaalf bommen af.
Het officiële rapport meldde later koelbloedig: “1 hit on road at A.0076”. Die bom sloeg inderdaad vol in op het wegdek van de verbindingsweg net buiten de kom van Terborg. Maar de overige elf bommen misten de brug bij Terborg volledig. In plaats daarvan regenden ze in een dodelijk spoor neer op de Ettenscheweg, de Badweg en de Hofstraat in Terborg.
Hendrik Braam
In de Hoofdstraat stond horlogemaker Hendrik Braam in zijn zaak op nummer 84. Het was exact 17.00 uur toen hij omhoogkeek en drie van de vier jagers uit de formatie op grote hoogte zag vliegen. Plotseling veranderde hun koers. De Spitfires doken vanuit het zuiden met brullende motoren recht op Terborg af. Hendrik bedacht zich geen moment. Hij rende naar de bijkeuken en waarschuwde zijn vrouw Lies en de anderen die daar stonden dat er groot gevaar dreigde.
Direct daarna volgde de klap. De grond schudde op zijn grondvesten. Het huis van de familie Leo Jansen aan de Ettenscheweg kreeg een directe voltreffer en stortte tot op de grond in. Een tweede bom sloeg een diepe krater midden op de weg, pal voor het huis, waardoor de tramrails doormidden braken en dwars over de weg werden geslingerd. Ook bij de buren sloeg de vernietiging meedogenloos toe: achter de familie Hollmann vloog een klein schuurtje volledig weg, er viel een bom voor Löwenthal, een bom ontplofte op de weg voor het huis van W. v. Aken en een andere bom sloeg in de nabijgelegen weide.
Toen Hendrik Braam en de andere buurtbewoners na de explosies naar buiten snelden, stapten ze in een horrorscenario. De bommen hadden enorme gaten in de straten geslagen van wel zeven bij acht meter groot. Overal lag glas en de omliggende panden, waaronder het grote huis Petronella, hadden zware brand- en glasschade opgelopen. Het huis Petronella was in één klap onbewoonbaar.
Bij de verwoeste woning van de familie Jansen voltrok zich een onbeschrijfelijk familiedrama. Moeder Willemina Jansen-van Aken (61) was op slag dood. Haar zoon Leo (23) en haar dochter — door Hendrik in de eerste chaos in zijn dagboek genoteerd als de zwaargewonde dochters Ria en Lies — bleken er vreselijk aan toe te zijn. Uit de registers blijkt dat het ging om de 20-jarige dochter Elisabeth en de 23-jarige zoon Leo. Vader Leonardus Jansen senior en een kind van slechts acht maanden oud, die zich tijdens de inslag in dezelfde keuken bevonden, overleefden de klap als door een wonder volkomen ongedeerd.
Rond 17.15 uur, slechts veertien minuten na de fatale aanval, landden de vier Spitfires van Crawford en zijn mannen alweer op de vliegbasis Volkel. Hun missie van veertig minuten zat erop.
Maar in Terborg begon de nachtmerrie pas. De volgende ochtend, zondag 5 november, hing er een loodzware deken van rouw over het stadje. Tijdens de mis deelde de pastoor met haperende stem mee dat de offers van het gezin Jansen nóg groter waren geworden: ook zoon Leo en dochter Elisabeth waren inmiddels in het ziekenhuis aan hun zware verwondingen bezweken. De geallieerde bommen eisten die middag nóg meer onschuldige levens bij de nieuwe gemeentewoningen veertig meter verderop.
In de zwaar beschadigde huizen van de families Van der Meer, Egbers en Bruil vielen de allerjongste slachtoffers van deze fatale novemberdag:
het 5-jarige meisje Maria Egbers en de pas 5 weken oude baby Hiltje van der Meer kwamen om het leven.
Herenigd
De kraters in de Ettenscheweg werden later gedicht en de tramrails werden hersteld, maar de diepe wonden in de gemeenschap van Terborg genazen nooit helemaal. Vader Leonardus Jansen bleef alleen achter met de herinnering aan zijn gezin dat hem in één klap was ontnomen. Hij droeg dit immense verlies nog bijna tien jaar met zich mee, tot hij op 6 maart 1954 overleed en eindelijk weer met zijn vrouw en zijn gezin in eeuwige vrede werd herenigd.
Bron :
Foto bemanning : Photo:James Collection - DND Ref: PL-19043
ImageRepair & Colourisation - Nathan Howland @ HowdiColourWorks.
https://flyingforyourlife.cjoe@flyingforyourlife.com
https://www.collectiegelderland.nl
Met dank aan: Karl Lusink ARGA
Hendrik Braam
Peter Braam
In herinnering Theo Willemsen
Genealogieonline CollectieA. Heersink
Tekst : Maarten Koudijs
Foto: Evie Koolenbrander
Stichting Opdat Wij Niet Vergeten
.avif)
.avif)
