De Bevrijding van de Achterhoek: Het drama op De Horst (31 maart 1945)

De Strategische Opmars

Eind maart 1945 is de bevrijding van Oost-Nederland in volle gang. De operatie in de Achterhoek is strategisch verdeeld tussen Canadese en Britse legereenheden. Het Britse 30ste Legerkorps, onder leiding van luitenant-generaal sir Brian Horrocks, krijgt de taak om het oostelijke deel van de regio te zuiveren. De operationele grens met de Canadezen loopt globaal langs de lijn Terborg, Zelhem, Ruurlo en Borculo. Nadat Varsseveld op 30 maart grotendeels is bevrijd, krijgen de Britse troepen in de nacht van 31 maart 1945 het bevel om direct door te stoten.

‍

Ze moeten vanuit Varsseveld oprukken in de richting van Halle om vervolgens af te buigen naar Ruurlo. Het doel is om de terugtrekkende Duitse troepen geen kans te geven zich te hergroeperen. De aanval wordt ingezet door het 4de regiment Somerset Lichte Infanterie en het 4de en 5de regiment Wiltshire Infanterie, zwaar ondersteund door tanks van het 4de en 7de bataljon Royal Dragoon Guards. De gevaarlijke verkenningstaken in de frontlinie worden uitgevoerd door de 1ste Royal Dragoons.

‍

Het incident bij "De Horst" in Heelweg

Tijdens deze nerveuze nachtelijke opmars doorbreken de Britten de Duitse linies in Heelweg. Door de duisternis en de constante dreiging van Duitse hinderlagen (zoals Panzerfaust-schutters) heerst er onder de geallieerde spitsen een extreem hoge spanning. Aan de Generaalsweg in Heelweg bevindt zich de boerderij "De Horst". In de bijbehorende schuilkelder houden Johanna Geertruida Wielheesen en haar echtgenoot Gerrit Willem Bruil zich schuil, samen met zijn ouders. Wanneer Britse soldaten de schuilkelder naderen, voltrekt zich een tragisch misverstand.

‍

Door een plotseling voorval voelen de soldaten zich direct bedreigd en vermoeden zij dat er Duitse militairen in de kelder zitten. Ze openen het vuur op de ingang. Johanna G. Wielheesen wordt dodelijk getroffen en sterft ter plekke. Haar man Gerrit Willem Bruil raakt zwaargewond, maar overleeft het drama.

‍

De strijd rond Zelhem en Halle

Terwijl het drama zich in Heelweg afspeelt, verschuift het front diezelfde ochtend van 31 maart naar Zelhem en Halle. De Duitse legerleiding beseft dat de geallieerde hoofdaanval via Varsseveld en de Heelweg zal komen. Om de opmars te vertragen, graven Duitse eenheden zich haastig in langs de Landstraat en de Varsseveldseweg. Er worden nog pogingen gedaan om met een autobus versterkingen naar de Duitse stellingen te brengen, wat leidt tot felle schermutselingen in de hele zone tussen Halle en Zelhem.

‍

De nasleep: Het Tribunaal in Doetinchem (1946)

De bevrijding brengt voor Gerrit Willem Bruil niet alleen rouw, maar ook een juridische afwikkeling met zich mee. Bruil was tijdens de bezetting sympathiserend lid geweest van de NSB. In 1946 moet hij zich hiervoor verantwoorden voor het Bijzonder Tribunaal in Doetinchem, dat opgericht is om lichtere vormen van collaboratie te berechten.

‍

Het tribunaal velt een opmerkelijk, humaan oordeel: Gerrit Willem Bruil wordt volledig vrijgesproken. De rechters oordelen dat hij door het tragische verlies van zijn vrouw en zijn eigen zware verwondingen tijdens de bevrijdingsnacht al meer dan genoeg heeft geleden. Dit zware persoonlijke offer is voor het tribunaal aanleiding genoeg om af te zien van verdere strafvervolging of detentie voor zijn NSB-lidmaatschap.

‍

Evert Johan Wielheesen werd geboren op 28 juni 1923 in Zelhem.

Op 10 oktober 1943 was hij op bezoek bij zijn verloofde in de buurt van het voetbalstadion in Enschede. Tijdens het Amerikaanse vergissingsbombardement werd hij dodelijk getroffen door een bominslag. Deze tragische luchtaanval eiste in totaal 151 levens en veroorzaakte 104 zwaargewonden. Evert Johan werd op 22 november 1943 begraven op de begraafplaats in Zelhem.

‍

Johanna Gerdina Bruil-Wielheesen

Johanna Gerdina geboren in Zelhem op 22-12-1917; was op bezoek bij haar schoon-familie op de Heelweg. Gedurende de gevechtshandelingen bij de bevrijding op 31 maart 1945 zat de gehele familie in een schuilkelder. Engelse soldaten die bij de schuilkelder kwamen, voelden zich plots bedreigd en schoten in de schuilkelder waarbij Jo werd gedood. Zij is op 5 april 1945 op de begraafplaats in Zelhem begraven.

‍

Bron:

Maarten Koudijs

ADW, Ab Tenkink en Herman Hofs

Online begraafplaatsen

‍

Met dank aan:

Bernhard Deeterink

Evie Koolenbrander

‍