De Avro Lancaster was de belangrijkste zware bommenwerper van de Britse Royal Air Force (RAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het ontwerp van dit legendarische oorlogsvliegtuig begon al in de jarendertig door vliegtuigbouwer Avro. Dit viermotorige toestel van Britse makelij was speciaal gebouwd voor zware bombardementen en beschikte over acht machinegeweren (.30 kaliber), verdeeld over de neus, de staart en de rugkoepel.
Om optimaal te kunnen functioneren, had een Lancaster een zevenkoppige bemanning nodig: een piloot, een boordtechnicus, een bommenrichter, een radio-operator, een navigator en twee schutters. Het leven aan boord was uiterst gevaarlijk; een gemiddelde Lancaster maakte nog geen vijftig vluchten voordat het door de Duitsers uit de lucht werd geschoten. Door het verlies van maar liefst 3.249 Lancasters zijn er tijdens de oorlog zeer veel Britse en Canadese soldaten gesneuveld.
Vandaag de dag bestaan er wereldwijd nog maar zeventien Lancaster-vliegtuigen, waarvan er slechts twee ter wereld in staat zijn om daadwerkelijk te vliegen.
De missie naar Duisburg In de avond van 12 mei 1943 maakte piloot G.B. Leach en zijn crew zich klaar voor een grootschalige aanval op Duisburg. De Lancaster MK I met serienummer ED-778 behoorde tot het 57 Squadron van de RAF. Het toestel zou die nacht om acht minuten over twaalf (00:08 uur) opstijgen van vliegbasis Scampton.
De zevenkoppige bemanning van Lancaster ED-778 bestond uit:
RAF-Pilot: F/Sgt Georg Brown Leach
RAF-Flight Engineer: Sgt Norman Rees
RCAF-Navigator: Officer Hugh Columba MacNeil
RCAF-Bomb Aimer: Sgt Thomas Joseph Gregory
RCAF-Wireless Operator: Officer Henry Augustine Sheehan
RCAF-Mid Upper Gunner: Sgt Milford Glen Thomas Levins
RCAF-Rear Gunner: Officer Allan Lockwood Home
De onderschepping en de crash
Boven Nederland werd Lancaster ED-778 onderschept door een Duitse Messerschmitt Bf 110G-nachtjager. Dit toestel werd gevlogen door Hauptmann Wilhelm Dormann van de 3e Gruppe van Nachtjagdgeschwader 1 (III./NJG 1), gestationeerd op Vliegbasis Twente. Tijdens de fatale aanval op de Lancaster kwamen de staartschutter Allan Lockwood Home en de rugkoepelschutter Milford Glen Thomas Levins direct door het mitrailleursvuur van de Bf 110G om het leven.
Wat zich daarna precies in het toestel heeft afgespeeld is niet bekend. Wel is zeker dat de Lancaster boven Netterden explodeerde, waarna het brandende wrak in stukken brak. Het voorste gedeelte (de cockpit en de romp) sloeg te pletter in een weiland van landbouwer T.H. Gebbink aan de Jonkerstraat te Netterden, vlak bij de Nederlandse-Duitse grens. Het achterste gedeelte van het vliegtuig stortte zo'n 1000 meter verderop neer bij de Netterdense Tol. Vijf jonge mannen vonden bij deze crash de dood.
Gelukkig wisten piloot F/Sgt G.B. Leach en boordtechnicus Sgt N. Rees zich op het nippertje met hun parachutes te redden. Piloot Leach werd bij het Duitse Zollamt (grenskantoor) te Netterden gearresteerd en naar Fliegerhorst Deelen vervoerd. Hoewel de officiële Duitse meldingen het niet direct vermeldden, moet worden aangenomen dat ook boordtechnicus Rees kort daarna is gearresteerd.
Het officiële politierapport (Proces-Verbaal, 14 mei 1943)
Proces verbaal
Wachtmeester Gerhard Willem Brefeld,
behorende tot de groep Ulft van het Marechaussee gewest Arnhem (Post Netterden), merkte grote activiteit van vliegtuigen boven de gemeenten. Omstreeks 2.10 zag ik een brandend vliegtuig die richting Netterden vloog. Enige ogenblikken later zag ik en hoorde ik het toestel naar beneden vallen. Terstond heb ik mij in de richting begeven waarvan ik dacht dat het toestel was neergestort. Al spoedig bleek dat het toestel in de weide van een zekere T.H. Gebbink te Netterden lag in de nabijheid van de Nederlandse/Duitse grens. Het toestel branden nog hevig en de exploderende munitie vloog alle kanten op zodat het bijna onmogelijk was om dichter bij te komen. Enige Duitse militairen die te Netterden gelegerd waren en ook enkele kommiezen waren ook terstond aanwezig. Het terrein is in overleg met de Duitse militairenen twee Duitse kommiezen en twee marechaussee's afgezet.
Afwachtend op de komst van andere Duitse militairen die de bewaking over zouden nemen. Om ongeveer 2.40 zijn de voorlopige eerste meldingen gedaan aan de polizei - offizier beim beauftragten des Rijkscommissaris te Arnhem aan de Wehrmacht commandeur eveneens te Arnhem. Tegen 3.30 uur is de Rijks inspectie voor de luchtbescherming te 's Gravenhagen in kennis gesteld. In tussen is vast komen te staan dat het vermoedelijk een viermotorig Engels vliegtuig was: tussen de brandende resten van het vliegtuig kan men 2 of 3 lijken zien liggen. Van het een en ander is tegen 4 uur melding gedaan aan de drie hierboven genoemde instanties. De Wehrmacht commandeur deelde in tussen mede dat er Duitse militairen uit 's Heerenberg waren vertrokken naar Netterden om de bewaking over te nemen. Verdere meldingen hoeven daarom niet meer aan deze instantie worden gedaan.
De Heer Polizei –offizier verzocht voor 8 uur om wat voor toestel het ging en het aantal inzittende. Bij informatie door ondertekende bij de Duitse bewakingsgroep werd mij medegedeeld dat het waarschijnlijk een Engels viermotorig toestel was type “Lancaster” met 7 of 8 inzittende. Vastgesteld was dat onder de brandende resten van het toestel 3 lijken lagen en in de onmiddellijke nabijheid werd een vierde lijk gevonden. Omstreeks 7.50 uur werd er medegedeeld dat er een vijfde lijk was gevonden. En omstreeks 8.50 een zesde lijk. Van deze nadere gegevens is melding gedaan bij de Polizei-offizier omstreeks 8 uur en 9 uur. Ook de Rijksinspectie voor de luchtbescherming zijn op de hoogte gesteld over deze vastgestelde gegevens. Persoonlijke ongelukken zijn er niet gebeurd ook was er geen vee gewond of gedood.
Luchtalarm werd er gemaakt van 2.15 tot 3.10 uur. In de loop van de morgen kwam er een Duits Officier van Fliegerhorst Deelen den Burgermeester mededelen dat de indentificatie van de lijken had plaats gevonden en waren vrijgegeven. De gemeente moest voor de begrafenis zorgen , en in den middag uren zijn de lijken overgebracht naar de lijkenkelder te Gendringen. Het tijdstip van de begrafenis zal tot nader tijdstip worden vastgesteld en de begrafenis zal plaats vinden op het R.K kerkhof te Gendringen. Door den genoemde Duitse officier werd tevens nog medegedeeld dat een Engels piloot aan het Duitse Zollamt te Netterden was gearresteerd en dat deze piloot naar Fliegerhorst Deelen is overgebracht. Van deze laatste mededeling werd omstreeks 12.15 kennis gegeven aan de Rijksinspectie voor de luchtbeschermingen Den Heer Polizei-offizier.
Waarvan door mij op afgelegden ambtseed dit proces-verbaal is opgemaakt en getekend te Gendringen den 14 mei 1943.
Het rapport werd opgemaakt door de wachtmeester van de Marechaussee G.W. Brefeld.
Het R.K. Kerkregister van Gendringen (Mei 1943)
In het parochie register beschreef Pastoor Geubbels destijds in het Latijn de dramatische toestand van de omgekomen bemanning:
1943 – 12 mei In het midden van de nacht 12-13 mei in de buurt van Netterden (Gemeente Gendringen) is, alsof door bliksem getroffen en (helemaal) opgebroken, uit de lucht een voertuig van Engelse vliegeniers neergestort. Zes vliegeniers zijn ellendig omgekomen door het vuur. Één is als door een wonder levend ontsnapt. De namen van de overledenen zijn: M.G.T. Levins en T. Gregory. De namen van de anderen zijn onbekend. Zij zijn met Duitse militaire eer begraven op15 mei 1943.
Het mysterie van de zesde kist
Hoewel er in mei 1943 zes kisten met militaire eer ter aarde werden besteld op het R.K. kerkhof te Gendringen, bracht een officiële opgraving na de oorlog in 1946 een schokkend feit aan het licht:
De zesde kist bleek helemaal geen lijk te bevatten. Wat was er destijds werkelijk gebeurd? De toedracht hiervan werd duidelijk via de getuigenis van de toenmalige gemeentesecretaris, de heer Van Dijk.
Het verslag van de Gemeentesecretaris (D.D. 31 juli 1946):
In het voorjaar kwam op een zondagmiddag dokter Henke bij mij met een Canadees militair Sheehan afkomstig uit Vancouver Canada die zocht naar het graf van zijn broer. Hij had gehoord dat zijn broer hier op het kerkhof was begraven. Sheehan beschikte over vage gegevens en meende dat het om een lancaster ging en dat er zeven doden waren. Enige ogenblikken hebben we in twijfel verkeerd of het om het toestel ging dat in Netterden was verongelukt. De namen van de geïdentificeerde klopte, of zijn broer moest een van de onbekenden zijn die hier op het R.K kerkhof ter aarde waren besteld.
Van deze bemanning waren alleen Milford Glen Thomas Levins en Thomas Joseph Gregory geïdentificeerd omdat deze een identificatie plaatje om hadden. Ik herinnerde mij toen wat zich destijds had afgespeeld.... Het toestel had een bemanning van zeven koppen en de Duitsers waren er heel fel op dat het aantal personen klopte. Er waren vijf lijken gevonden en een der inzittende had zich met de parachute gered. En toen is er terwille van de Duitsers een lijk bijgemaakt zodat het aantal ging kloppen. Het zgn. lijk werd uit het staartstuk gehaald dat nabij de Netterdense tol lag. Het was in werkelijkheid een klein hoeveelheid bloederige aarde.
Den Heer Sheehan
Een aantal dagen later is de Den Heer Sheehan met een groep Nederlanders en vergezeld met een Geallieerd officier en een tolk naar het R.K kerkhof geweest om alsnog te trachten de lijken te identificeren. De heren Span en Boll zijn bij het open maken van de drie kisten aanwezig geweest, maar de lijken waren zover vergaan dat deze heren zijn weggegaan. De tolk is mij komen meedelen dat het niet mogelijk was om tot identificatie over te gaan. Verder is vastgesteld dat er zich in één kist geen lijk bevond.
Dhr. Sheehan maakte nog een persoonlijke opmerking tegen mij dat het zesde lijk wel in Engeland zou lopen.
Het militair adres van de heer Sheehan die in Wilhemshafen (Duitsland) was gelegerd deelde hij ons mede, en hij beloofde mij en dokter Henke na zijn de mobilisatie ons nader in te lichten. Op 15 mei 1943 werden 5 piloten ter aarde besteld, omgekomen bij het neerstorten van een brandende bommenwerper, merk Lancaster, in de nacht van 12 op 13 mei 1943 te Netterden binnen deze gemeente. De bemanning van dit vliegtuig bestond uit 7 piloten.
Een piloot werd door de Duitse Whermacht gevangen genomen terwijl een piloot wist te ontvluchten. Om de Duitsers op een dwaalspoor te brengen werden echter 6 lijkkisten ter aarde besteld.
Burgemeester Beaumont
Bij hun thuiskomst uit krijgsgevangenschap werden de mannen verzocht een zogenaamde Bomber Command Loss Card in te vullen. Met deze kaarten probeerde men nauwkeurig in kaart te brengen wat er met de vermiste en omgekomen bemanningsleden was gebeurd, en wat de exacte oorzaak van de crash was.
Onder hen waren piloot Georg Brown Leach (die gevangen had gezeten in Stalag Kopernikus,Camp 357-197) en boordwerktuigkundige Sgt Norman Rees (die was ondergebracht in Flight Engineer Camp 357–1197).
https://www.youtube.com/watch?v=bfkpQV9ATkA
Helaas geen foto's van Sgt Thomas Joseph Gregory, F/Sgt Georg Brown Leach en Sgt Norman Rees.
Bron:
Maarten Koudijs
Karl Lusink
Met dank aan:
Fam. Roes
Erfgoed Centrum Achterhoek – Liemers.
A.R.G.A. - Aircraft Research Group Achterhoek
Bernhard Deeterink
Foto's Evie Koolenbrander
Stichting Opdat Wij Niet Vergeten
.png)
