Huisschilder en winkelbediende
Petrus (Piet) Johannes Maria Verzuu werd geboren op 25 augustus 1919 in Utrecht. Hij groeide op als zoon van Petrus Jacobus Johannes Verzuu en Alberdina Cornelia Lutterman in een gezin met vijf kinderen, dat in 1931 naar Maartensdijk verhuisde. Piet vond later zijn roeping als huisschilder. Iets minder dan anderhalf jaar na Piet, op 27 januari 1921, werd Antoon Cokken geboren in Gennep als zoon van Peter Cokken en Maria Jacoba Croonen. Antoon vertrok later naar Utrecht, waar hij als winkelbediende aan de slag ging.
In de domstad kruisten de wegen van de twee jonge mannen elkaar. Ze vonden een gezamenlijke passie bij de scouting en werden voortrekkers bij de katholieke André de Thaye-groep. Deze scoutinggroep, herkenbaar aan een paarse das met een groene rand, hoorde bij de St. Willibrordusparochie in de Minrebroederstraat en was in 1931 opgericht. Het was een actieve en hechte gemeenschap met prominente leden, zoals Bert van Slobbe en Marinus van Beek — de latere beeldhouwer van het bekende Jan van Hoof-monument in Nijmegen. In de zomer van 1937 nam de groep deel aan de Wereldjamboree in Vogelenzang; het is zeer goed mogelijk dat ook Piet en Antoon hierbij aanwezig waren.
De Willibrordusgroep blijft in het geheim actief
Toen de Duitse bezetter in 1941 de padvinderij verbood, lieten de scouts zich niet zomaar stoppen. De kern van de Willibrordusgroep bleef in het geheim actief en het waren juist de voortrekkers Piet en Antoon die de groep ondergronds draaiende wisten te houden. De oorlog sloeg echter diepe gaten in hun jonge levens en dwong hen tot drastische keuzes om aan de Duitse Arbeitseinsatz te ontkomen. Piet besloot vermoedelijk al in 1943 onder te duiken in Etten, een klein plaatsje in de Achterhoek. Zijn jongere broer Theodorus (1921) werd wel tewerkgesteld in Duitsland.
Voor Antoon liep het anders. Hij werd op 20 mei 1943 opgepakt en als dwangarbeider tewerkgesteld bij de machinefabriek ‘Henschel und Sohn’ in Kassel. Samen met vele anderen werd hij ondergebracht in het nabijgelegen kamp Mönchehof. Het zware werk en de slechte omstandigheden eisten hun tol. Op 26 februari 1944 stopte zijn tewerkstelling vanwege ziekte. Antoon zag zijn kans schoon, vluchtte weg uit Duitsland en wist net als Piet de Achterhoek te bereiken. Hij dook onder in Ulft, waarschijnlijk bij een plaatselijke bakker*, niet ver van zijn scoutingvriend Piet. Ook Antoons broer werd in Duitsland tewerkgesteld, maar hij moest daar noodgedwongen tot de bevrijding blijven.
Eind maart 1945 werd Ulft eindelijk bevrijd, wat een einde leek te maken aan de jaren van angst en onderduik. Het noodlot sloeg echter toe op vrijdag 6 april 1945, exact een week na de bevrijding van het dorp. Bij hun onderduikadres stuitten de twee vrienden op een achtergelaten Duits antitankwapen, een zogenaamde "Panzerfaust". Toen Antoon het gevaarlijke projectiel opraapte, ging het vrijwel direct en met een enorme klap af.
Piet was op slag dood. Antoon raakte zwaargewond en werd met spoed overgebracht naar het ziekenhuis in het naburige Terborg, waar hij diezelfde avond om 21.00 uur aan zijn verwondingen overleed. Piet en Antoon werden aanvankelijk samen begraven op de katholieke begraafplaats in Ulft, de plek waar ze samen de vrijheid hadden gezocht.
Na de oorlog werd Piet herbegraven op de Rooms-Katholieke Begraafplaats St. Barbara in zijn geboortestad Utrecht. Antoon vond zijn definitieve rustplaats in Ulft, maar zijn herinnering leeft voort in zijn geboorteplaats Gennep. Daar staat zijn naam gegraveerd op het oorlogsmonument 'De Barmhartige Samaritaan', opgericht ter nagedachtenis aan 54 plaatselijke verzets- en oorlogsslachtoffers.
Twee scoutrienden, onafscheidelijk in hun idealen, bleven zo tot in de dood met elkaar verbonden.
Oorlogsgravenstichting
Naar aanleiding van een schrijven van de Oorlogsgravenstichting, d.d. 16 februari 1959, houdende het verzoek een onderzoek te willen doen instellen naar de omstandigheden waaronder Antoon Cokken, geboren te Gennep op 27 januari 1921, op 6 april 1945 te Wisch is overleden.
Hierbij wordt de broer van Antoon, P. H. J. Cokken, wonende te Utrecht, gevraagd hierover een rapport te schrijven:
“Mijn broer Antoon was tijdens de oorlog verplicht tewerkgesteld in Duitsland. Hij heeft echter kans gezien om uit Duitsland te vluchten en is toen ondergedoken in of in de omgeving van Wisch. Naar ik aanneem was hij daar ondergebracht bij een bakker.* Op de dag dat die plaats werd bevrijd, of kort nadat de gevechtshandelingen waren afgelopen, moet mijn broer in of bij een schuur behorende bij het huis waar hij woonde, een ‘Panzerfaust’ hebben gevonden. Hij raapte dat projectiel op en vrijwel tegelijkertijd ontplofte het, met het gevolg dat mijn broer dodelijk getroffen werd. Bovenstaande is mij destijds medegedeeld door mijn inmiddels overleden ouders. Ik bevond mij namelijk toen ook in Duitsland en keerde pas na de bevrijding terug in Nederland. Ik kan u dan ook niet de juiste naam en/of het adres mededelen van degene bij wie mijn broer destijds was ondergedoken.”
Utrecht, 7 maart 1959 De h.a. rechercheur van politie, J. J. de Vos
Antoon Cokken overlijdt op 6 april 1945 om 21.00 uur in het ziekenhuis van Terborg.
Bakker in Ulft
* Het is heel goed mogelijk dat het hier gaat om bakker Bernard Aalders uit Ulft.
Bernardus Johannes Aalders werd geboren in Ulft op 15 januari 1911, als zoon van Petrus W. Aalders en Paula A. Weideman. In het gezin met tien kinderen was hij het zevende kind. Zijn vader was schoenmaker, Bernard zelf werd bakker. Zeer waarschijnlijk heeft hij in de oorlog een vrijstelling gekregen wat betreft de Duitse arbeidsdienst omdat hij in de voedselvoorziening werkte.
Bernard ging echter wel bij het lokale verzet. Hij werd in het najaar van 1944 lid van de Binnenlandse Strijdkrachten (het strijdend gedeelte). Midden april 1945 werd hij lid van de tweede compagnie DNB*, die met het Canadese leger meetrok. In juli 1945 tekende hij voor een jaar dienst in het Nederlandse leger.
* DNB = Dutch National Battalion
Bron:
Maarten Koudijs
Fedde Boersma
https://nationaalonderduikmuseum.nl
De Volkskrant 18-04-1984
Nationalinterest
Oorlogsgravenstichting
Online begraafplaatsen
4en5mei.nl/oorlogsmonumenten
Scouting Andre de Thayegroep
Nationaal Archief
Stichting Opdat Wij Niet Vergeten
Met dank aan Evie Koolenbrander
.png)
