Maandag 19 maart 1945
De lente hangt in de lucht, maar in de Achterhoek is de oorlog grimmiger dan ooit. Op de vliegbasis Kleine-Brogel in België glanst de zon op de vleugels van twaalf Spitfires Mk XVI van het 403 Squadron RCAF. Onder hen bevindt zich de 28-jarige piloot, Flying Officer Harold Chauncey Byrd. Hoewel Byrd het Canadese uniform draagt, is hij een geboren Amerikaan uit Tulsa, Oklahoma. Net als duizenden andere jonge Amerikanen meldde hij zich destijds vrijwillig aan bij de Royal Canadian Air Force om de nazi's te bestrijden, lang voordat de Verenigde Staten zelf bij de oorlog betrokken raakten.
Om stipt 13.30 uur brullen de Merlin-motoren tot leven voor een sweep (een tactische veegactie) boven het Duitse Rheine en Osnabrück. De missie verloopt aanvankelijk volgens plan, maar op de terugweg naar de basis gaat het mis. Terwijl de formatie Spitfires op kruishoogte richting België vliegt, merkt Byrd dat zijn motor ernstige haperingen vertoont. Hij meldt de problemen via de boordradio aan zijn formatieleden. Terwijl de overige toestellen noodgedwongen strak in formatie moeten doorvliegen, verliest Byrd in zijn weigerende jager snel hoogte en raakt hij achterop. Hij zal de veilige vliegbasis nooit bereiken.
Het fatale schot ter hoogte van Dwardefeld, net ten noorden van het statige Huis Landfort bij Megchelen, vliegt de achterblijvende Spitfire recht in het vizier van het Duitse lichte luchtafweergeschut. Achter de boerderij van de familie Hebinck staat een batterij 2-cm Flak opgesteld. De Duitse kanonniers openen direct het vuur en enkele granaten treffen het toestel met serienummer SM-208 vol. De zwaar beschadigde jager verliest nu razendsnel hoogte, scheert vlak over de velden en boort zich met een oorverdovend kabaal door de boomtoppen van het Wilhelminabos op het landgoed Landfort.
Ooggetuigen in het bos
Op datzelfde moment is de 15-jarige Gert Mecking met enkele mannen hout aan het zagen in het bos. "Plotseling kwam dat vliegtuig door de boomtoppen zetten," zou hij zich later herinneren. De klap is enorm. De vleugels breken volledig af en het toestel komt tot stilstand in een droge sloot. Opmerkelijk genoeg vliegt de Spitfire niet in brand. Er stijgt geen verstikkende rook op, waardoor omwonenden direct poolshoogte kunnen gaan nemen. Ook Wilhelmina Hunting ziet de Spitfire neerstorten. Ze fietst er zo snel mogelijk naartoe om te kijken of ze hulp kan bieden. Wat er in de minuten na de crash exact gebeurt bij het intacte wrak, blijft tot op de dag van vandaag gehuld in de chaos en wreedheid van de laatste oorlogsweken.
De getuigenissen spreken elkaar deels tegen:
Het relaas van Josef Hebinck:
Josef en zijn familie rennen direct over de noodbrug naar het eikenbos. Omdat het toestel niet brandt, kunnen ze direct bij de cockpit komen. Volgens hem zit de piloot er nog in. Ze bevrijden de vlieger, maar de hulp komt te laat: de man is al aan de zware klap van de crash overleden.
De duistere herinnering van Gert Mecking:
Gert verklaart later dat de jonge piloot de crash wél overleefde. Hij herinnert zich dat de gewonde man uit het wrak werd gehaald en tegen een boom werd gezet. De Duitse militairen zijn er direct bij, tieren en schelden: "Schweinhund!" Ze stropen zijn uniform af en sturen de Nederlandse burgers hardhandig weg. Terwijl Gert wegloopt, hoort hij de Duitsers tekeergaan. Hij is er tot zijn dood van overtuigd: ze hebben de weerloze piloot ter plekke geëxecuteerd.
"Zo, weg damit"
Of Byrd nu ter plekke bezweek aan zijn zware verwondingen of standrechtelijk werd omgebracht; de Duitse reactie is ijskoud. Wilhelmina Hunting ziet met eigen ogen hoe de aanwezige Duitse soldaten het ontzielde lichaam van de jonge man uit Oklahoma zonder enig respect in een haastig gegraven veldgraf langs het bospad smijten. "Zo, weg damit," snauwen ze.
In het logboek van het 403 Squadron in België wordt die avond genoteerd:
“F/O H.C. Byrd was reported missing within enemy territory. Last seen lagging behind with engine trouble. Details unknown.”
Harold Chauncey Byrd bleef ruim twee jaar in de koude grond van het Landfort-bos liggen. Pas na de bevrijding kreeg hij het respect dat hem toekwam. Op 14 oktober 1947 werd hij met militaire eer herbegraven op de Rooms-Katholieke begraafplaats in Gendringen.
Daar, duizenden kilometers verwijderd van het verre Tulsa, rust de jonge Amerikaan tot op de dag van vandaag, omringd door dertig van zijn Commonwealth-kameraden die hun leven gaven voor de vrijheid van de Achterhoek.
https://www.youtube.com/watch?v=AaAMgiDN6zM
Bron:
https://aviation-safety.net
Maarten Koudijs
https://rcaf403squadron.wordpress.com
chatgpt - spitfire bewerking
Foto: Evie Koolenbrander
.png)
