Terwijl de gevechten losbarsten, vliegen talrijke huizen en boerderijen in brand. De vlammen slaan uit de woningen van de families Kramer, Nijland, Krul, Keuper, Bockting, Evers, Temming, Stroet, Hey, Hakvoort, Wiendels en Visser. Op afstand ziet Mieneke Bergevoet hoe de boerderij van de familie Nijland door het vuur wordt verzwolgen. In de weide staat moeder Lieske Nijland met haar kinderen machteloos toe te kijken hoe hun thuis en bezittingen tot as vergaan. De verwoesting in het dorp blijkt uiteindelijk ongekend: van de 146 boerderijen in Megchelen gaan er maar liefst 92 in vlammen op. Even later slaat het noodlot nog harder toe wanneer de eerste Britse tanks de Nieuweweg bereiken. Het huis van de familie Van Bree wordt getroffen door een regen van voltreffers. Bij de inslagen komt hun pas twee maanden oude baby door granaatscherven om het leven. De prijs van de vrijheid is direct onvoorstelbaar hoog.
Een fatale fout aan de Julianaweg
In de middag verplaatst het strijdtoneel zich naar het noorden van het dorp. Tijdens de opmars richting Huis Landfort stuit de infanterie van het 7th Battalion, The Hampshire Regiment ter hoogte van de boerderij van de familie Sewalt aan de Julianaweg op felle Duitse tegenstand. Zij worden ondersteund door de tanks van het A-Squadron van het 13th/18th Royal Hussars. Om de oprukkende tanks te beschermen, legt de infanterie een rookgordijn. Door een noodlottige miscommunicatie stopt het bataljon echter te vroeg met het aanleggen van deze dekking. De zware Sherman-tanks rijden plotseling in het open zicht, volledig onbeschermd op hun linkerflank. Majoor Wormald is woedend over deze tactische blunder en dient direct zijn beklag in bij de brigadecommandant, maar voor twee tankbemanningen komt elke woede te laat.
Het voorgevoel van Jack Maxwell
Een van de doelwitten is de Sherman Mk Ic 'Firefly' van tankcommandant Jack Stanley Maxwell (21). Vlak voor het vertrek vanaf de Rijnoevers had Maxwell een opmerkelijk gesprek met groepscommandant Pat Hennessey. Waar Maxwell normaal gesproken bekendstond als een vrolijke en optimistische jongen, was hij die ochtend opvallend stil en neerslachtig. Hij had zijn persoonlijke spullen al ingepakt en samen met enkele afscheidsbrieven achtergelaten bij de kwartiermeester. "Ik heb tot nu toe ontzettend veel geluk gehad," had hij tegen Hennessey gezegd, "maar ik heb het gevoel dat ik hier niet levend uitkom." Zijn voorgevoel wordt aan de Julianaweg bittere werkelijkheid. Vanaf de Uilenweg, voor de boerderij van Tinnevelt, opent een Duits 88mm-kanon het vuur. Twee pantsergranaten treffen de Firefly met verwoestende precisie. Eén projectiel dringt via het vizier van de chauffeur en de pantserbult van de radio door tot in de geschutskoepel. Een tweede slaat door de zijkant van de romp bij het koppelingscompartiment.
De klap is fataal. De gehele bemanning — tankcommandant Jack Stanley Maxwell, Thomas Joseph McRae Forbes, John Mason en chauffeur James William Nathan 'Bill' Baxendale (21) — is op slag dood. Het is vrijwel zeker de eerste geallieerde tank die na de Rijnoversteek op Nederlands grondgebied wordt uitgeschakeld.
Vuur en broederleed
Vlakbij wordt een tweede tank van het regiment, een Sherman Mark V, schuin van links geraakt in het bestuurderscompartiment. De tank vat direct vlam en brandt volledig uit. De 21-jarige Cyril Symons en de chauffeur komen bij de inslag om het leven. De overige bemanningsleden weten zwaargewond uit het brandende wrak te ontsnappen. Onder hen is de 21-jarige Frank Norman Tapley. In allerijl wordt hij de nabijgelegen boerderij van de familie Sewalt binnengedragen, waar een legerarts in de woonkamer de eerste medische hulp verleent. Daarna wordt Tapley met spoed afgevoerd naar het noodhospitaal in het nabijgelegen Duitse Esserden. Alle hulp mag echter niet meer baten, want hij bezwijkt daar alsnog aan zijn verwondingen. Ook de begeleidende infanterie betaalt een zware tol. Tijdens de gevechten aan de Julianaweg sneuvelt de 21-jarige soldaat Percival James Ayres van het Hampshire Regiment. Zijn dood draagt een extra tragische lading: zijn tweelingbroer, Wilfred John Ayres, was negen maanden eerder, in juni 1944, al gesneuveld op de stranden van Normandië tijdens D-Day.
Verenigd in het graf en de herinnering
Na de gevechten keert de stilte terug over het verwoeste Megchelen. In de tuin van de familie Sewalt aan de Julianaweg — vlak naast het uitgebrande wrak van hun tank en de heg die de tuin scheidt van de weg naar Gendringen — worden Maxwell, Forbes, Mason, Baxendale en de andere gesneuvelde huzaren door hun kameraden in tijdelijke veldgraven te ruste gelegd.
In de naoorlogse jaren verzorgen de kleine meisjes Francis en Toni Sewalt (toen vier en zeven jaar oud) de graven en leggen er bloemen op. Boven de keukendeur van de familie Sewalt hangt nog lange tijd een foto van Bill Baxendale in zijn militaire uniform.
.png)
Op 12 mei 1947 worden de gesneuvelden opgegraven. Vijf van de zes omgekomen huzaren vinden hun definitieve rustplaats op de oorlogsbegraafplaats in Mook bij Nijmegen. Ook Percival James Ayres wordt daar herbegraven; in de dood blijft de jonge infanterist voor altijd verenigd naast de tankbemanning met wie hij op die fatale middag aan de Julianaweg vocht. Frank Norman Tapley, die in Esserden overleed en daar tijdelijk begraven lag, rust sindsdien op het Reichswald Forest War Cemetery net over de Duitse grens. De plek in de groentetuin van Sewalt waar de mannen hadden gelegen, is na de herbegraving uit respect altijd een grasveld gebleven en nooit meer verbouwd. "Nu nog herinner ik me de penetrante geur die opsteeg uit de grond. Het heeft een tijd geduurd voordat je het niet meer rook," herinnerde Francis Sewalt zich later.
Het wrak van de uitgeschakelde tank werd na de oorlog naar het dorpsplein naast de kerk in Megchelen gesleept, waar het tot 1956 dienstdeed als plaatselijk oorlogsmonument.
Bezoekuit Engeland in 1946: Een tastbaar aandenken
Al in 1946, nog vóór de herbegraving in Mook, reizen de diepbedroefde ouders van Bill Baxendale — Jimmy en Allie — samen met zijn jonge weduwe Jean naar Megchelen om het veldgraf in de tuin van Sewalt te bezoeken. Jean en Bill waren in 1944 getrouwd, slechts drie dagen voordat hij naar het front vertrok. Het bezoek komt tot stand op uitnodiging van Harrie Lanke, de plaatselijke onderwijzer uit Kilder, die de familie onderbrengt bij de familie Van Lent aan de Zwanenburgseweg. Voor vader Jimmy, die zelf in de Eerste Wereldoorlog had gevochten, is het verlies van zijn enige zoon ondraaglijk. Als triest en dierbaar aandenken haalt hij één van de twee gietijzeren stuurknuppels uit het wrak van de Shermantank en neemt die mee terug naar huis in Timperley, vlak bij Altrincham en Manchester. "De stuurknuppel was immers het laatste wat zijn zoon in handen had gehad." Bij thuiskomst geeft hij zijn woning in Engeland bovendien een nieuwe naam: 'Megchelen'.
.jpg)
De cirkel rond: Oktober 2018
Ruim 73 jaar na de oorlog, in oktober 2018, keert de geschiedenis terug naar Megchelen. De inmiddels 87-jarige Pat Williams-Baxendale — de acht jaar jongere zus van Bill — bezoekt samen met haar dochter Judith en zoon Richard voor het eerst de plek waar haar broer sneuvelde. Bij de boerderij aan de Julianaweg (inmiddels vervangen door nieuwbouw, maar met dezelfde oude heg langs de weg) ontmoet zij de zussen Francis en Toni Sewalt, die als kleuters het graf van haar broer hadden verzorgd. Tijdens de ontmoeting, georganiseerd door Gerard Dickmann (CLM), brengt Pat haar vrolijke broer weer tot leven. Ze vertelt hoe je Bill vroeger altijd al van verre hoorde aankomen omdat hij onophoudelijk floot, hoe geliefd hij was als jonge kolenboer in het bedrijf van zijn vader, en hoe hij — omdat hij bij de luchtmacht alleen als staartschutter in een bommenwerper kon vliegen — koos voor de cavalerie, net als zijn vader.
Pat had ook een bijzonder geschenk meegenomen uit Engeland. De gietijzeren stuurknuppel die haar vader in 1946 uit de tank had gehaald, droeg zij over aan de Oudheidkundige Vereniging Gemeente Gendringen. "Die is hier beter op zijn plek," zei ze ontroerd. Voor zowel de Britse familie als de dorpsbewoners van Megchelen was het weerzien overweldigend. "Ik ben enorm geroerd dat de Nederlanders nog steeds alle soldaten eren die hier gesneuveld zijn, en niet alleen mijn broer," sprak Pat. En zoals oorlogsoverlevende Theo Koolenbrander het treffend samenvatte waarom deze verhalen levend moeten blijven: "De kinderen moeten allemaal weten wat hier gebeurd is."
Video Regio 8
https://www.youtube.com/watch?v=A9zrAq8xNb4
Bron ;
De Gelderlander
Pieter Stolte
Maarten Koudijs
Met dank aan :
CLM
Gerard Dickmann
Stichting De Moezeköttel
Nico Snelting
Familie Lubbers
Familie Williams
Familie Lanke
Toni en Frances Sewalt
Dinie Tinnevelt
Foto: regio8
Foto: Maarten Koudijs
Foto: Joep Duenk
Tekst Maarten Koudijs
Stichting Opdat Wij Niet Vergeten
.avif)
.avif)
